Çekde vade ve karşılıksız çek

Çek Nedir? 

Çek ticari hayatta sıkça karşılaşılan bir ödeme aracıdır. Çekin senetten farkı ödeme taahüdünün banka teminatı altında olmasıdır. Asıl diğer fark ise çekin nakit değer taşıma özelliğidir. Yani Çek=Para şeklinde algılayabiliriz.

Çekde vade varmıdır?

Piyasa koşullarında pek uygulanmayan, uygulanmak istenmeyen çek = para kuralı vadeli borç kapsamında değerlendirildiği için kanunlardan farklı bir işlevde yürütülmektedir. Çek üzerinden borçlanan keşideci (Çeki kesen) ödemeyi örneğin 30/01/2012 gibi bir tarih düşmesi o tarihte çekin ödeneceği gibi yorumlansa da çeki alan lehdar (Alacaklı) evrak eline geçer geçmez bankaya gitse çekin karşılığı olan tutarı talep etme hakkına sahip, bankanın ise o tutarı ödeme zorunluluğu bulunmaktadır.
Ticaret örfünde Post date çek olarak yerleşen vadeli çek borçlanması kavramı tamamen örfi bir uygulamadır. Bazı işgüzarlar çekin üzerine "Çek üzerinde yazılı gününde geçerlidir.", "Gününden önce ödenmez" gibi notlar düşse de bu uyuşmazlık durumunda yetkili mahkemece yazılmamış sayılır. Çek, görüldüğünde ödenir. Buna aykırı her hangi bir kayıt yazılmamış hükmündedir. (TTK Madde 707) Kısaca çekte ödeme vadesi kesinlikle bulunmaz.

Vadesinden önce çeki tahsil etmek mümkün mü?

Peki uygulamada süreç nasıl işliyor? Çek sahibi 3.5.8 aylık vadelerle borcuna karşılık çeki yazıyor. Alacaklı için üç seçenek mevcut. Ya vadesini bekleyip çeki tahsil edecek, ya factoting firmasına satıp komisyon karşılığı daha az bir bedele razı olacak ya da çeki başka birine cirolayarak borcu alacakla ödeyecek. 

Hangi seçeneği seçerse seçsin çeki alan kişi vadesini bekleyip  ödeme gününde alacağını tahsil edecektir. Ya beklemezse?

Çekte vade olmaz deyip bankaya giden bir alacaklı kendisine verilmiş olan yasal hakkı kullanmak istediğinde ticari ahlaksızlıkla suçlanacaktır. Banka ilk olarak yasalara rağmen bunun vadesi gelmemiş diyecektir. Alacaklı ısrar ederse karşısındakinin çetin ceviz olduğunu anlayıp çeki kesen müşterisine senin çekin vadesine şu kadar zaman var adam geldi parasını istiyor diyerek çeki elinde bulunduranı gammazlayacaktır.

Çekin sahibi olan borçlu kişi kestiği adama ulaşıp sen ne biçim insansın ayıptır senin yaptığın diyerek ticari dostlukları belki de düşmanlığa dönecektir.

Peki burda suçlu kim?

Çekin teminatçısı, ödeme yükümlülüğü olan banka mı, yasalar mı, çeki kesen mi  yoksa çek eline geçer geçmez karşılığını isteyen alacaklı mı? 

Yıllardır üstü kapalı bir hukuksuzluğun hukuk haline geldiği sistem karmaşası bu işte. Türk ticaret kanununda açıkça çek görüldüğünde ödenecek vadeli kambiyodur. Yukarıdaki tivari örfler gereği çekin vadesinde ödenmesi, tahsili gerekir anlayışı var olduğu müddetçe söz konusu evrağın senetten farkı nedir? Cevabı banka var arada. Bankalar herkese çek vermez veriyorsa borçlu öder, ödeyemezse çek yazılır ve sonucuna katlanır.

Sorunun temeli çek keşidecisi ve bankaların ortak işgüzarlığı ve alacaklının alacağını tahsil edeyim de nasıl olursa olsun şeklinde düzene razı gelmesinden başka birşey değildir. Mesela gene yasalarımızda tam karşılığı bulunmayan çekin hesapta ne varsa ödenmesi zorunlu iken banka hesap müsait değil diyerek alacaklıyı geri göndermesi diğer bir garabettir. Keşideci; muhatap nezdinde çekin ancak bir kısım karşılığını hazır bulundurduğu takdirde muhatap bu kısmi karşılığın tutarını ödemekle mükelleftir.(TTK:Madde 695) Oysa bir çekin kısmi karşılığı varsa çeki ibraz eden hamilin istemesi durumunda kısmi karşılık çek hamiline ödenmek zorundadır. Ve şöyle bir not düşülmesi gerekmektedir. Şu çekin şu kadarı ödende kalan tutarın karşılığı yoktur şeklinde bir yazı bankaca düzenmelmeli, çekin fotokopisi alınarak aslı alacaklıya iade edilmelidir olması gereken kural.

1 yorum:

  1. Teşekkür ederim aydınlattığınız için.

    YanıtlaSil

►Bir profiliniz yoksa "Yorumlama biçimi" seçeneğinden "Adı/URL" kısmına isminizi yazarak (url zorunlu değil) veya "Anonim" bölümüne tılayarak yorumunuzu yazabilirsiniz.