Amerika'da 68 kişinin insanlıkta sınıfta kaldığı deney

Herkesin ya karşılaştığı ya da birilerinden mutlaka duyduğu bir olaydır genovese sendromu.

Bilimsel manada The Bystander Effect olarak anılıp, araştırma konusu olan olayda özellikle günümüz toplumunun yardıma ihtiyacı olan birine karşı korku, ön yargı, nasıl olsa birileri gelir ilgilenir gibi etkenlerle kayıtsız kalması şeklinde özetlenebilir.

Sürü psikolojisinin çok vahim bir sunucu olan bu durum Ceneviz Sendromu veya Seyirci Etkisi şeklinde dilimizde karşılık bulmaktadır.

Senaryo: Amerika'da bir grup öğrenci proje için üniversite The Bystander Effect (Seyirci Etkisi) adlı deney için bir araya gelir. Öğrencinin bir yere uzanıp hareketsiz biçimde koridora yatar diğer arkadaşı ise kamerayla üst kattan yaşananları kayda alır.

Sonuç: 65 öğrenci yatan gencin yanından hiçbir şey olmamış gibi yürür gider. 66. kişi yatan kişiyle ilgilenir, yardım etmeye çalışır. O da okulda görevli öğretmen bir bayandan başkası değildir...



Tarihte yaşanmış, kayda geçen ilk örnek The Bystander Effect (Seyirci Etkisi) olayları:

Kitty Genoves cinayeti, Amerika

Konunun bilimsel olarak ele alınmasına neden olan trajik bir cinayettir. New York'un Kew Gardens semtinin Queens mahallesinde işten çıkıp evinin yolunu tutan Kitty Genovese'un Winston Moseley adlı seri katil tarafından defalarca bıçaklanarak feci şekilde öldürülmesinin ardından polisin yaptığı incelemede olay anına evlerinden 38'den fazla mahalle sakininin tanıklık ettiği halde hiç birşey olmamış gibi ne müdahale etmiş ne de polisi aramışlardı.

Onca insanın gösterdiği bu acımasız vurdumduymazlığı olaydan sonra yakalanan katilin şu sözleri teyit ediyordu:

"tam kadını öldürecektim komşuların bizi gördüğünü fark ettim, bir anlık tereddüt ile orayı terk edip kaçacaktım ki herkesin perdelerini kapatıp yattıklarını anlayınca işimi rahatça bitirdim."

Richard Whelan cinayeti, İngiltere

Buna benzer en çarpıcı olaylardan biri de İngiltere'nin başkenti Londra'nın kuzeyinde 4 Ağustos 2005 yılında yaşandı.

Meşhur iki katlı otobüslerin birinin üst katında Richard Whelan ile kız arkadaşı; kendilerini sözle taciz eden adamı uyarmasının ardından tacizcinin bıçaklı saldırısına maruz kalmış, onlarca bıçak darbesinin ardından orada can vermişti.

Olay esnasında alt kattan yardım isteyen kıza onca yolcu arasından kimse yardım etmemiş, ilk durakta katil elini kolunu sallayarak gayet sakin bir şekilde gitmişti. Yaralı adam son dakikalarında aşağı inmeye çabalamış onun o halini gören yolculardan sadece bir kişi ilgilenmişti.

Bilim adamları bu gibi olaylarda insanların neden tepkisizleştiklerini anlamak için birçok deney yaptı. Bu deneylerde belli sayı aralıklarında bazı grupları bir araya getirerek deneklere yukarıdaki olaylara benzer senaryolar uygulanarak ne tepki verdiklerini araştırdı.

Kimi deneylerde de sara krizi geçiren biri, kimisinde ise yan odada yardım isteyen birinin feryadı dinletildi.

Çıkan sonuç bireyler kalabalık sayısı arttıkça çevresinde yaşananlara duyarsızlaşıyordu. Kendilerine sorulduğunda ise sözüm ona bahaneler üretiliyordu.

Yapılan analizlerde insanlar tanık oldukları olay karşısında önce çevreyi yokluyor. Diğer insanların davranışlarına göre konumunu belirliyor, tepkisini genel kanıya göre şekillendiriyor. 

Olay kendisinden önce vuku bulmuşsa bariz tepkisi toplumun içine karışıp görmezden gelmek, olay anına tanıklık etmişse önce kendisini güvene alıp ardından çevresini analiz edip oradan bir an önce kaybolmak şeklinde bir yapı ortaya çıkıyor.

Sonuç:
Bireysel manada düşünceler ise; Birileri nasıl olsa yardım eder, bulaşmayayım pişman olurum düşüncesinden başka bir şey değil.

Türk toplumunda bu gibi tepkiler batı toplumlarına göre daha nadir olmakta. Bir olayda ayırmak, kaza geçirene koşarak yardım etmek fıtratımızda olsa da "aman karışma şahit yazarlar" deyimi tepkisizleşmeye yönlerdiren benzer bir durum değil mi?
Google+ paylaş

Benzer Konular :

    Yorum yapın
    Facebook yorumları

0 YORUM YAPILDI. Görüşünüzü belirtin ! :

Yorum Gönder

►Bir profiliniz yoksa "Yorumlama biçimi" seçeneğinden "Adı/URL" kısmına isminizi yazarak (url zorunlu değil) veya "Anonim" bölümüne tılayarak yorumunuzu yazabilirsiniz.