Tahta çıkamayan Osmanlı şehzadelerinin akıbeti

Muhteşem Yüzyıl, Osmanlı sarayında iki cihana hükmeden bir devletin şanlı zaferleri arkasında gizli kalmış ne kadar çok acının, dramın olduğunu görme fırsatı doğurdu. 

Şehzade Mustafa'nın adım adım ölüme yürümesi milyonları ekran başın adeta çiviledi. Damat İbrahim Paşa'dan sonra oğlunu da boğduran Kanuni'yi bugünün gözüyle mi yoksa o günün şartlarıyla mı değerlendirmeliyiz? 

Buradan hareketle biz de Osmanlının kuruluşundan yıkılışına kadar kim, kimi hangi sebeple katletmiş inceleyelim.

OSMANLI DEVLETİ'NDE ÖLÜM EMRİ VERİLEN ŞEHZADELER VE DEVLET ADAMLARI

Evlat, kardeş katli üzerine; 
“Ve her kimesneye (kimseye) evladımdan saltanat müyesser ola karındaşların nizam-ı alem (devlet düzeni) için katletmek (öldürmek) münasiptir (uygundur). Ekser (genel) ulema (din bilgini) dahi terviz (kabul) etmiştir. Anında amil olalar (hemen yerine getirilsin/uygulansın)”

Kardeş katliyle ilgili çıkardığı fetvası kanunnameye dönüştüren Fatih Sultan Mehmed evlat ve kardeş katlini caiz kılan fetvadan önce de taht için kan akıtma geleneği ta en başından beyliğin kuran Osman Bey'in Dündar Bey'i öldürtmesine kadar gider (1298) .

Orhan Gazi (Orhan Bey 1326-1359), Saltanatı boyunca kayda değer bir ölüm emri vermemiştir.

Sonrasında I. Murat nam-ı diğer adıyla Hüdavendigâr (1362-1389) tahta geçer geçmez kardeşleri şehzade İbrahim ile şehzade Halil’i boğdurtmak oldu. Kardeşlerini olası taht kavgası için boğduran Sultan Murat kendisine isyan girişiminde bulunan oğlu Savcı Bey'in önce gözlerini dağlattırmış sonrasında öldürtmüştür. 

Yıldırım Bayezid (1389-1403) tahta oturmasından kısa bir süre sonra kardeşi Yakup Çelebi'yi yanına çağırmış çadırında boğdurttu. Sultan Bayezid'in Ankara savaşında Timur'a yenilmesiyle boşalan taht fetret dönemi olarak bildiğimiz başsız 10 yılın akabinde Çelebi Mehmed'in (1413-1421) başa geçmesi ile evlat-kardeş katilleri devam etti. Kardeşleri İsa, Musa ve Mustafa (Düzmece Mustafa olarak da bilinir) padişah emriyle boğdurulan şehzadelerdir.


Eceliyle vefat eden Çelebi Mehmed'ten sonra başa geçen II. Murat (1421-1444) geleneği bozmaz ve rakibi olarak gördüğü kardeşi Mustafa'yı incir ağacına astırmak suretiyle idam ettirir. Diğer kardeşlerine aynı muameleyi yapmasa da gözlerine mil çektirerek kör eder ve Bursa'da yaşamalarına müsaade etmiştir.Kendisine muhalefette bulunan İvaz Paşa'nın da gözlerine mil çektirmiş ve amcası Mustafa'yı kale duvarına astırarak öldürtmüştür.


II. Murat Osmanlı tarihinde ilk kez kendi isteğiyle tahtı bırakan bırakan padişah olarak yerini oğlu II. Mehmed'e (Fatih) bırakmış, Sultan Mehmed (1444-1451 + 1451-1481) , henüz iki yaşında olan kardeşi şehzade Ahmed'i yatağında boğdurmuş, diğer kardeşi şehzade Orhan'ı ise Bizanslılarla yaptığı pazarlık sonucu öldürtmüştür. Muhtemel rakipleri olan kardeşlerini safdışı bırakan Fatih Sultan Mehmed, devlete büyük hizmetleri dokunmuş Çandarlı Halil Paşa'yı İstanbul kuşatmasında muhalif tutumu ve Bizans ile işbirliği yaptığı yönündeki dedikodular yüzünden fetihden hemen sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından idam ettirilmişti.

Fatih'in kelle almaları daha sonra devam etti; sadrazam Rum Mehmet Paşa, Süleyman Paşa, mimar Sinaüddin Yusuf Bin Abdullah (Atik Sinan) ve Nasuh Paşa’yı idam ettirdi.

Fatih Sultan Mehmed'den sonra tahta geçen II. Bayezid (1481-1512) yıllarca Cem Sultan ile mücadele etti. Cem Sultan'ı kullanan papalık ile iddiaya göre anlaşma yapılmış bir rivayete göre yağveri tarafından zehirlenerek öldürüldü. Cem Sultan yanlısı görüşleri nedeniyle Gedik Ahmet paşayı, ardından Cem Sultan'ın 9 yaşındaki oğlu Oğuz Han'ı İskender paşaya verdiği fermanla öldürttü. Cem Sultan bertaraf edilmesinin akabinde diğer kardeşi Selim boğdurtmuş, Molla Lütfi paşayı da idam ettirmiştir.

II. Bayezid'i Karıştıran savaşı ve yeniçerilerin baskısıyla kendi rızasıyla tahttan indiren I. Selim'in (Yavuz Sultan Selim 1512-1520) kardeş, evlat katli listesi bir hayli kabarıktır. Yavuz, Korkut’u kementle boğdurtarak işe başlıyor, Korkut’un oğlunu, merhum ağabeyi Şehinşah’ın oğlu Mehmet’i,merhum ağabeyi Mahmut’un oğulları Musa, Mehmet, Osman, Emin ve Orhan’ı, merhum Alemşah’ın oğlu Osman’ı, kardeşi Ahmet’i, Şehzade Ahmet’in oğlu Kasım'ı öldürtmüştür. Bunun yanında Yavuz Sultan Selim, kardeşlerinin çocuklarını öldürttüğü gibi hanımlarına da acımamış hepsinin katlini emretmiştir.


I. Selim'in sadrazamları ve paşaları da ölüm listesinden nasibini almıştır. Sadrazam Yusuf Paşa boynu vurularak,  Veziri Azam Koca Mustafa Paşa idam edilerek, Dukakinzade Ahmet paşa da öldürülmek suretiyle ortadan kaldırıldı.

Muhteşem Süleyman!


Kanuni sultan Süleyman (1520-1566), eceliyle vefat eden babası Yavuz'un ardından kendisiyle mücadele edecek bir kardeşi olmadığı için taht mücadelesi yaşamadan tahta oturmuştur

Bu yüzden kardeş katli olmasa da günümüzde milyonları ağlatan Şehzade Mustafa katli ile evlat katli gerçekleştiren ikinci padişah olarak tarihe geçmiştir.
Kanuni'nin devletün bekası içün başta Şehzade Mustafa ve onun 6 yaşındaki oğlu mehmed olmak üzere, Cem Sultan’ın oğlu Murat ile onun oğlu Cem boğularak idam edildi. Mustafanın şehid edilmesinden kısa bir süre sonra babasına karşı ayaklanan Şehzade Beyazıt, beraberindeki birlikler dağılınca iran şahına sığınır ve ikili anlaşmayla hanımı ve 4 çocuğu ile birlikte boğduruldu.

Takip eden boğmalar; Şehzade Murat ve Şehzade Mahmut’un anası Gülfem sultan, Osmanlı'nın muhteşem dönemine damga vurmuş sadrazamı devşirme Pargalı Damat İbrahim paşa, sadrazam Kara Ahmet Paşa, Piri Reis, Kaptan-ı Derya Cafer Bey, Ferhat Paşa,  Defterdar İskender Çelebi, Şehsuvaroğlu Ali Bey ile oğulları, Yeniçeri Ağası Mustafa Ağa ve Reis-ül Küttap Haydar boyunları vurularak idam edilen şahsiyetler oldu.

Babası Kanuni tarafından kardeşleri ortadan kaldırılmasını hasebiyle II. Selim, namı diğer Sarı Selim (1566-1574) taht kavgası yaşamadan tahta geçmişti. Bir nevi annesi Hürrem'in çabalarıyla hazıra kondu da diyebiliriz. Zaten naif bir yapısı olmasından olsa gerek sessiz sedasız bir döneme padişahlık etmişti. Dönemi de silik geçti desek yanlış olmaz. Bu arada kardeşi şehzade Mustafa'nın kabrini Bursa'da türbe haline getiren de o'dur.

Eceli ile vefat eden II. Selim'den sonra III. Murat başa geçmiş ve tahta oturmasıyla kelle alması bir olur. Kardeşleri; Şehzade Mustafa, Şehzade Süleyman, Şehzade Cihangir, Şehzade Osman ve Şehzade Abdullah daha basının cesedi toprağa verilmeden cellatlar tarafından boğduruldu. Öyle ki beş kardeşinin cenazesi babaları II.Selim ile birlikte aynı törenle toprağa verildi. 

III. Murad (1574-1595), üvey kardeşleri Şehzade Mehmet ve Şehzade Mahmut'u da kısa bişr süre sonra boğdurmuştur. İdam ettirdiği devlet büyüklerinin en önemlisi Sokollu Mehmet Paşa'nın yeğeni Budin Valisi Mustafa Paşa'dır.

III. Mehmed (1595-1603), padişahlık için biat alır almaz aynı gece katlini emrettiği kardeşleri: Şehzade Selim, Beyazıt, Mustafa, Osman. Cihngir, Abdullah, Abdurrahman, Hasan, Ahmet, Yakup, Alemşah, Yusuf, Hüseyin, Korkut, Ali, İshak, Ömer, Alaüddin ve Davut'dur. Bunlarla beraber oğlu Şehzade Mahmut ve lalası, Vezir-i Azam Ferhat Paşa,  Satırcı Mehmet Paşa, Hadım Hasan Paşa ve Sadrazam Yemişci Hasan Paşaı, Hüseyin Paşa, Babüssaade Ağalarından Gazanfer Ağa ile Osman Ağa gibi birçok devlet adamını idam ettirmiştir. Bu idamların perde arkasında annesi Safiye Sultan ve Sinan Paşa'nın etkisi tarihçiler tarafından dikkat çekilir.

I. Ahmed  (Sultan Ahmed) 1603 yılında başa geçer geçmez kendinden bekleneni yapmaz ve atası Fatih Sultan Mehmed'in evlat ve kardeş katlini onaylayan kanunnamesini kaldırması bir dönemin kapanmasına kafes döneminin başlamasına vesile oldu. I.Ahmet, kardeş katli yerine şehzadeler arasında en yaşlısının tahta geçmesini sağlayan geleneği başlatmış, diğer şehzadelerin özgürlüklerini sınırlayarak kafes hayatı yaşamaları uygun görülmüştür. Yerine aday gösterilmesin diye eğitim almasına mani olunan şehzadeler ileride donanımsız padişah yetişmesi nedeniyle devletin başına çok iş açacaktı.

I. Ahmet her ne kadar evlat ve kardeşlerini boğdurmasa da o  kadar da yumuşak, yavuz gönüllü değildi. Sadrazam Derviş Paşa’yı makamında bizzat elleriyle hançerle öldürdü. Sadrazam Lala Mehmet Paşa, Sadrazam Nasuh Paşa ve Tırnakçı Hasan Paşa’yı öldürtmüştür.

II. Osman (Genç Osman 1618-1622) adı üstünde 14 yaşında tahta geçmiş ve hükümdarlığı 4 yıl sürmüştür. Padişahlığı süresince kayda değer kardeş katli 16 yaşındaki kardeşi şehzade Mehmet'dir.

IV. Murad (1623-1640) on bir yaşında padişah olsa da 21 yaşına kadar ülkeyi annesi Kösem Sultan'ın kontrolünde yönetti. Annesini 21 yaşında saraydan uzaklaştırdıktan sonra tam olarak hükümdarlığını ortaya koymuştur. Çok sert bir hükümdar olan IV Murat, kanunları ve yaptırımlarıyla iz bırakmıştır.

Kardeşleri; Şehzade Beyazıt ile Şehzade Süleyman’ı Revan Seferine çıkarken, Şehzade Kasım’ı da Bağdat seferi arefesinde boğdurttu. Şehzadeler dışında IV Murat'ın katlettiği devlet erkanı listesi ise birhayli kabarıktır.

Ali Paşa,  Hafız Ahmet Paşa, Hüsrev Paşa,  Sadrazam Topal Recep Paşa, İlyas Paşa Abaza Mehmet Paşayı, Demirkazık Halil Paşa, Tabanıyassı Mehmet Paşayı, Manisa sancakbeyi Dudu Hasan Paşa, Çeleboğlu Ali Paşa, Sivas’ta Keskinli Ali Paşa, Erzurum’da Bahisnili Ali Paşa, Bosnalı Osman Paşaları katlettirdi. Bostancı Başının, Sakabaşı Işık Yahya, Konya’da Koca Gürcü Osman, Galatalı Çelebi, Konya ayanından Karayılan lakaplı iki kardeş, İzmir Kadısı Mehmet Efendi, Karaağaç kadısı, Konya Kadısı Şehla Mehmet Efendi, Deli İlahi, Yeniçeri Kâtibi Osman Efendi, Gümrük Emini Mehmet Çavuş, Lagari Hasan Çelebi Hazerfen Ahmet Çelebi ve  Şair Nefi öldürülen önemli şahsiyetlerdir.

IV. Murad vefatından hemen önce, kardeşi şehzade İbrahim'in (Deli İbrahim) katlini emretse de bu emir yerine getirilemeden 28 yaşında öldü. Yerine de öldürülmesini emrettiği I. İbrahim geçmiştir.

I. İbrahim (Deli İbrahim 1640-1648), kardeşi IV Murat'ın kıyımdan sonra rakibi kalmayan Sultan İbrahim, evlat/kardeş katli yapmasa da devlet adamı idamlarının altında imzası bulunmaktadır.  Kemankeş Kara Mustafa Paşa, Sadrazam Salih Paşa ve  Hazerpare Ahmet Paşa başlıca katli emredilen devlet adamlarıdır.

IV. Mehmed (Avcı Mehmet 1648-1687), Ava meraklı olduğu için avcı lakabıyla anılan bu padişah, tahta çıktığında 7 yaşında olması hasebiyle annesi Turhan Sultan'ın himayesinde ülkeyi yönetti.  Annesinin etkisiyle babannesi Kösem Sultan'ı boğduran IV. Mehmet kayıtlara geçen herhangi bir kardeş-evlat katli gerçekleştirmese de listesi uzun bir devlet adamı idamina imza atmıştır. Bunlar; Sadrazam Sofu Mehmet Paşa, Tarhuncu Ahmet Paşa, İpşir Mustafa Paşa eski sadrazamlardan Sarı Süleyman Paşa, Sadrazam Kara İbrahim Paşa, Budin Beylerbeyi İhsan Paşa, Telhisçi İsmail Ağa, Kızlar Ağası Behram Ağa, Hacı Bilal Ağa,  Şaban Ağaları ve Merzifonlu Kara Mustafa Paşa idam edilerek öldürülmüştür.

II. Süleyman (1687-1695), Döneminde kayda değer bir olay vuku bulmamıştır.

II. Ahmed (1691-1695), çok kısa süren padişahlığı, 51 yaşında vefatıyla son bulmuş, elini kana bulamamıştır.

II. Mustafa (1695-1703),  Padişahlığı süresince kayda değer tek olayı Sadrazam  Sürmeli Ali Paşa'nın Kırım  hanını isyana teşvik ettiği iddiasıyla önce görevden alıp dahasında idam ettirmesidir.


III. Ahmed (1703-1730), Sultan  Avcı Mehmet'in oğlu olan padişah, kardeşlerine ve şehzadelere kıymasa da pekçok kişinin idam fermanını imzaladı. Ali Paşa, Sadrazam Gürcü Yusuf Paşa, Sadrazam Hoca İbrahim Paşa,Nevşehirli Damat İbrahim Paşa


I. Mahmut (1730-1754), aile bireylerinden katline imza attığı tek kişi III. Ahmet’in kızı, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın zevcesi Fatma Sultan'dır. Bunun yanında meşhur Patrona Halil isyanını çıkaran Patrona Halil ve arkadaşlarını isyanın bastırılmasının hemen akabinde idam ettirmiş, bu isyanı bastıran Sadrazam Kabakulak İbrahim Paşa’yı da öldürtmüştür. Darüssaade Ağası Hafız Beşir Ağa ve beraberindekileri kız kulesinde boğdurması da önemli icraatleri arasındadır.

III. Osman (1754-1757), Üç yıllık padişahlığına bir şehzade bir de veziriazam katlini sığdırmıştır.  III. Ahmet’in yeğeni olan Şehzade Mahmut’u boğdurmuş, Veziriazam Bıyıklı Ali Paşa'yı da önce hapsetmiş ardından rüşvet suçuyla idam ettirmiştir.


III. Mustafa (1757-1774), Aileden birinin katlini emretmese de Sadrazam Köse Bahir Mustafa Paşa, Serdar-ı Ekrem Yağlıkçızade Hacı Mehmet Emin Paşa ve baş tercuman Boğdan prensi Kalimakimade idam ettirilerek öldürülen devlet adamlarındandır.


Birinci Abdülhamit (1774-1789), Eline hanedan kanı bulaşmayan padişahlardan biridir. Döneminde kayda değer tek olay, Sadrazam Halil Hamit Paşa'nın önce sürgüne ardından başı kesilerek idam edilme sürecidir.

Üçüncü Selim (1789-1807), Emriyle verilmiş bir idam yoktur devlet kademesinde.


IV. Mustafa (1807-1808), III. Selim'in yerine tahta geçse de kendisinin yerine tekrar Selimîn getirilmek istenmesi üzerine amcasının oğlunu hançerle öldürttü. Umumi Bahriye Nazırı Hacı İbrahim Efendi, Mabeyinci Ahmet Muhtar Bey ve Sır Kâtibi Ahmet Faiz Efendi katlini emrettiği kişilerdir.


II. Mahmud  (1808-1839), IV Mustafa'nın yerine geçer geçmez Mustafa'yı idam ettirmiştir. Göreve getirdiği Sadrazam Benderli Ali Paşa'yı birkaç gün sonra yunanlılar lehinde olduğu gerekçesiyle idam ettirmesi dikkat çeken hadisesidir.

I. Abdülmecid (1839-1861), Hanedandan ölüm emri vermeyen padişahlardan biridir. Döneminde Kuleli Vakası olarak bilinen isyan en dikkat çekici olayıdır. İsyan bastırılmış, sorumlular yargılanmıştır. Bu esnada cezasının infazı için kuleli kışlasına kayıkla götürülürken Cafer Dem Paşa denize atlayarak intihar etmiştir.

Sultan Abdülaziz (1861-1876), Onun döneminde kendisi ölüm fermanlarıyla değil, Hüseyin Avni Paşa ve Mithat Paşa emrindeki cunta tarafından tahttan indirilerek Feriye sarayında bilekleri kesilerek intihar süsü verilerek şehit edilmiştir. Detaylı bilgi için şu makalemize bakabilirsiniz.

II. Abdülhamid (l876-1908), Aileden birinin katlini emretmemiş, kayıtlara geçen tek ölüm emri, Taif'de sürgünde olan Mithat Paşa'nın boğdurulmak suretiyle öldürülmesidir.

V. Mehmet Reşat (1909-1918), Eceliyle vefat etmiş, döneminde devlet erkanından idam yaşanmamıştır.

VI. Mehmet Vahdettin (1918-1922) Son padişahtır. Devlet yıkılınca sürgün hayatı yaşamış, eceliyle ruhunu teslim etmiştir.
Google+ paylaş

Benzer Konular :

    Yorumlar
    Facebook Yorumları

1 YORUM YAPILDI. Görüşünüzü belirtin ! :

  1. Padişah adayı olduğuna mı sevininirsin Kellen alındığına mı yanarsın?

    Osmanlı hanedanı olmak ateşten gömlek Sarayı haremden ibaret sananlara cevap olmuş elinize sağlık.

    YanıtlaSil

►Bir profiliniz yoksa "Yorumlama biçimi" seçeneğinden "Adı/URL" kısmına isminizi yazarak (url zorunlu değil) veya "Anonim" bölümüne tılayarak yorumunuzu yazabilirsiniz.